İyi Huylu Tükürük Bezi Hastalıklarının Cerrahisi

İyi Huylu (Benign) Tükürük Bezi Tümörleri Nelerdir?

Tükürük bezlerinde gelişen kitlelerin (tümörlerin) büyük bir çoğunluğu, özellikle kulak önü tükürük bezinde (parotis) ortaya çıkanlar, kanser hücresi barındırmayan iyi huylu (benign) yapıdadır. Klinikte en sık karşılaşılan iyi huylu tükürük bezi tümörleri şunlardır:

• Pleomorfik Adenom: Tüm iyi huylu tükürük bezi kitleleri arasında en sık görülenidir. Yavaş büyüme eğilimindedir, ancak tedavi edilmeyip yıllarca bekletildiğinde (karsinoma expleomorfik adenom) kötü huylu bir tümöre (kansere) dönüşme riski taşır.
• Warthin Tümörü: Genellikle sigara kullanımı ile güçlü bir ilişkisi olan, daha ileri yaşlarda ve bazen her iki kulak önü bezinde birden (bilateral) görülebilen iyi huylu, kistik karakterde kitlelerdir.

Belirtileri genellikle ağrısız, yavaş büyüyen, kulak önü, çene köşesi veya boyunda fark edilen şişliklerdir. Yüz sinirlerinde herhangi bir felce (yüz felci) veya ciltte renk değişikliğine neden olmazlar. Kesin tanı, ultrasonografi eşliğinde yapılan İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi (İİAB) ve gereklilik halinde Manyetik Rezonans (MR) görüntüleme ile konulur.

İyi Huylu Tümörlerde Neden Cerrahi Uygulanır?

Tümör iyi huylu tanısı alsa dahi, tıbbi yaklaşımda cerrahi müdahale temel seçenektir. Bunun iki temel bilimsel nedeni vardır:

1. Büyümeye Devam Etmesi: İyi huylu kitleler zamanla büyüyerek estetik deformasyon yaratır ve içinden geçen veya komşuluğunda bulunan yüz sinirlerine mekanik baskı yapmaya başlayabilir.
2. Kanserleşme Potansiyeli: Başta pleomorfik adenom olmak üzere bazı iyi huylu tümörlerin yıllar içerisinde hücresel mutasyona uğrayarak kötü huylu tümöre dönüşme (malign transformasyon) ihtimali bulunur.

Cerrahi Yöntemler ve “Fasyal Sinir” Güvenliği

İyi huylu tükürük bezi kitlelerinde cerrahinin kapsamı, tümörün bez içerisindeki konumuna göre belirlenir. Ameliyatlar genel anestezi altında uygulanır.

• Yüzeysel Parotidektomi: Parotis (kulak önü) bezinde yer alan iyi huylu tümörler için standart yaklaşımdır. Tümör, bezi ikiye bölen yüz sinirinin (fasyal sinir) dış tarafında yer alıyorsa, sinir dalları tek tek bulunup korunarak, tümör, etrafındaki bir miktar sağlıklı tükürük bezi dokusuyla birlikte çıkarılır. Sadece tümörün sıyrılarak alınması (enükleasyon), hastalığın nüksetme (tekrarlama) riskini artırdığı için güncel cerrahi yaklaşımlarda tercih edilmemektedir.
• Submandibular Bez Eksizyonu: Çene altı tükürük bezindeki tümörlerde, tümörün sadece kendisi değil, etkilenen çene altı bezi bir bütün olarak vücuttan uzaklaştırılır.
• Sinir Monitörizasyonu: İyi huylu tümör cerrahilerinde, fasyal siniri korumak en önemli adımdır. Baş Boyun Cerrahisi pratiğinde, operasyon esnasında gözle görülemeyecek kadar ince sinir dallarının bile haritasını çıkaran, cihaza bağlı proplar aracılığıyla sinir aktivitesini sesli ve görsel olarak cerraha bildiren sinir monitörizasyon sistemleri rutin olarak kullanılmaktadır. Bu sayede ameliyat sonrası geçici veya kalıcı yüz felci riski asgari düzeye indirilmektedir.