Çocuklarda Adenoidektomi, Tonsillektomi, Tonsillotomi, Ventilasyon Tüpü Takılması

Adenoidektomi (Geniz Eti Ameliyatı) Nedir ve Hangi Durumlarda Yapılır?

Nasofarenks (geniz) bölgesinde yer alan, bağışıklık sisteminin bir parçası olan lenfoid doku kitlesine adenoid (geniz eti) adı verilir. Geniz eti, tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonları veya alerjik reaksiyonlar neticesinde patolojik olarak büyüyebilir (adenoid hipertrofisi).

Cerrahi Endikasyonlar (Ameliyat Kriterleri)

Geniz etinin cerrahi olarak çıkarılması işlemine adenoidektomi denir. Bu operasyon, şu klinik tabloların varlığında uluslararası KBB kılavuzlarına göre planlanır:

Kronik Üst Hava Yolu Tıkanıklığı

Çocuğun sürekli ağızdan nefes alması, horlama ve daha ileri aşamada uyku apnesi (uykuda solunum durması) gelişmesi.

Yüz ve Diş Gelişim Bozuklukları

Kronik ağız solunumuna bağlı olarak gelişen “adenoid yüzü” (alt çenenin geride kalması, sert damağın yükselmesi ve diş dizilim bozuklukları).

Tekrarlayan veya Kronik Enfeksiyonlar

Yılda çok sayıda tekrarlayan akut sinüzit, kronik nazofarenjit atakları veya tedaviye dirençli orta kulak enfeksiyonları, alerjik rinite bağlı geniz eti problemleri sonrası gelişebilen enfeksiyonlar.

Adenoidektomi, genel anestezi altında, ağız içerisinden özel cerrahi aletler (küret, plazma teknolojisi veya mikrodebrider) yardımıyla geniz bölgesine ulaşılarak gerçekleştirilir. Dışarıdan herhangi bir kesi yapılmaz.

Tonsillektomi (Bademcik Ameliyatı) ve Tonsillotomi (Kısmi Bademcik Küçültmesi) Farkı Nedir?

Bademcikler (palatintonsiller), ağız boşluğunun arkasında, yutağın her iki yanında yer alan lenfoid dokulardır. Çocuklarda bademcik hastalıklarına yönelik cerrahi müdahale iki farklı yöntemle uygulanabilir:

Parametre	Tonsillektomi (Tam Çıkarma)	Tonsillotomi (Kısmi Küçültme)
Tanım	Bademcik dokusunun çevre kapsülüyle birlikte tamamen çıkarılmasıdır.	Bademcik dokusunun hacminin azaltılması, kısmen tıraşlanmasıdır.
Temel Endikasyon	Sık tekrarlayan ve kriterlere uyan (Paradise kriterleri) kronik/akut bakteriyel bademcik enfeksiyonları.	Enfeksiyon sıklığı az olan ancak bademciklerin aşırı büyümesine bağlı solunum ve yutma güçlüğü (tıkayıcı semptomlar) yaşayan çocuklar.
İmmünolojik Avantaj	Bademcik dokusu tamamen vücuttan uzaklaştırılır.	Bademciğin dış kısmı (kapsülü ve derin dokusu) korunarak lokal immün bariyer fonksiyonu kısmen devam ettirilir.
Postoperatif Süreç	Ameliyat sonrası ağrı ve kanama riski, açık kalan yatak dokusu nedeniyle tonsillotomiden biraz daha fazladır.	Kapsül çıkarılmadığı ve derin kas dokusuna müdahale edilmediği için ameliyat sonrası ağrı belirgin derecede azdır, iyileşme hızlıdır.

Her iki ameliyat da genel anestezi altında ve ağız içinden uygulanır. Hangi yöntemin seçileceği, çocuğun geçirdiği enfeksiyon sıklığı ile bademciklerin anatomik boyutlarının kombine değerlendirilmesiyle belirlenir.

Kulakta Sıvı Birikimi ve Ventilasyon Tüpü (Kulak Tüpü) Uygulaması

Çocuklarda kulak ile geniz arasındaki hava geçişini ve basınç dengesini sağlayan östaki borusunun tam gelişmemiş olması veya geniz etinin bu borunun ağzını tıkaması, orta kulakta hava yerine sıvı birikmesine yol açar. Bu tabloya Efizyonlu Otitis Media (Seröz Otitis Media / Kulakta Sıvı Birikimi) adı verilir. Genellikle ağrısız seyreden bu durum, çocukta iletim tipi işitme kaybına, konuşma gelişiminde gecikmeye veya ders başarısında düşüşe neden olur.

İlaç tedavilerine rağmen en az 3 ay boyunca gerilemeyen sıvı birikimlerinde, orta kulaktaki sıvının boşaltılması ve basıncın eşitlenmesi amacıyla kulak zarına küçük bir çizik atılması (parasentez/miringotomi) ve bu açıklığa mikro cerrahi yöntemlerle ventilasyon tüpü (kulak tüpü) takılması işlemi uygulanır.

Tüplerin Fonksiyonu

Kulak tüpleri, kulak zarının dış kulak yolu ile orta kulak arasında sürekli bir hava köprüsü oluşturmasını sağlar. İçerideki sıvı tahliye olur ve işitme hemen normale döner.

Süreç

Takılan tüpler, kulak zarının kendi kendini yenileme mekanizması sayesinde genellikle 6 ila 12 ay içerisinde kendiliğinden dış kulak yoluna atılır. Kulak zarı arkasından kapanır. Nadiren, özellikle tuba öztaki fonksiyon bozukluğuna bağlı daha uzun süre kalması istenen vakalarda “T-tüp” adı verilen kalıcı kalış süreli tüpler tercih edilebilir.

Kombine Cerrahiler ve Ameliyat Sonrası Dönem

Çocuklarda geniz eti büyüklüğü, bademcik hipertrofisi ve kulakta sıvı birikimi sıklıkla aynı patofizyolojik sürece bağlı olarak bir arada görülür. Bu nedenle; adenoidektomi, tonsillektomi/tonsillotomi ve ventilasyon tüpü takılması operasyonları çoğunlukla aynı seans içinde, tek bir anestezi altında kombine cerrahi olarak gerçekleştirilir.

Ameliyat Sonrası Bakım ve Beslenme Prensipleri

• Hidrasyon (Sıvı Alımı)
  
  Ameliyat sonrası dönemde en kritik basamak bol sıvı tüketilmesidir. Dehidratasyonu (vücudun susuz kalmasını) önlemek ağrıyı ve kanama riskini azaltır.
  
• Diyet Programı
  
  İlk günlerde çocuğa püre kıvamında, soğuk veya oda sıcaklığında, asitsiz ve tanesiz gıdalar (puding, çorba, dondurma, yoğurt) verilir. Sert, sıcak, baharatlı ve tahriş edici besinlerden en az 10-14 gün uzak durulmalıdır.
  
• Aktivite Kısıtlaması
  
  Operasyonu takip eden ilk iki hafta boyunca çocukların ağır fiziksel aktivitelerden ve enfeksiyon riskini artırabilecek kalabalık ortamlardan korunması önerilir. Tüp takılan çocukların, kulak zarı kapanana veya tüpler düşene kadar banyo ve yüzme esnasında kulaklarını sudan koruyucu vazelinli pamuk veya özel tıkaçlar yardımıyla korumaları gerekmektedir.